Amâ - Kör

أَعْمَى / أَكْمَهُ

Kavram1 makale

Arapça Kök:أ ع م

Açıklama

Türkçe

Kelime Formları ve Geçtiği Âyetler

2 farklı kelime formu — kelimeye tıklayın, Kur'an'da geçtiği ayetleri görün

İnceleme

Müellif:Ömer Faruk Mutlu

Yayınlanma Tarihi:29.09.2022

Ömer Faruk Mutlu

EL-AʿMÂ | اَلْأَعْمَى

el-Aʿmâ اَلْأَعْمَى, sözlükte “görme yetisini kaybetmek, karmaşık hale gelmek, basireti kapanmak, gizlemek, örtmek” anlamındaki ʿa-m-y عَمِيَ kökünden türemiş bir isimdir. Körlük tek gözde olduğu gibi iki gözde de olabilmektedir. رَجُلٌ أَعْمَي ifadesi “iki gözü de görmeyen kimse” için kullanılır. Olayları ibretle görmesini ve hidayete ulaşmasını sağlayacak olan kalp gözünü kaybetmiş kimseye أَعْمَى الْقَلْبِ denir. Bir kimseye bir iş anlaşılmaz ve karışık geldiğinde عَمِيَ عَلَيْهِ الأَمْرُ şeklinde söylenir. صَكَّةُ عُمَيٍّ “Havadan ve yerden gelen sıcaklık sebebiyle yürümeye güç yetirilemeyen gün ortası sıcaklığı” için kullanılan bir ifadedir. Güneş ışınları bu vakitte çok şiddetli vurduğu için görmek çok zorlaşır. عِمِيّا kelimesi ise “kibir” için kullanılmaktadır. Çünkü kibir kişinin kendi acziyetini görememesi durumudur.. Aynı kökten gelen العَمْيُ ise kelime kökünün gizlemek, örtmek manasıyla bağlantılı olarak; “sudaki pisliği yahut köpüğü örten, gizleyen dalga” anlamına gelmektedir (Ḫalīl b. Aḥmed, Kitābu’l-ʿAyn, 3/232; Ezherī, Tehzību’l-Luġa, 3/243-245, 248; Ṣāḥib b. ʿAbbād, el-Muḥīṭ, 2/179-180; el-Cevherī, eṣ-Ṣıḥāḥ, 6/2439; ʾIṣfehānī, el-Mufredāt, 348; Muṣṭafavī, et-Taḥḳīḳ, 8/279; el-Kebīsī, Mevsūʿa, 8/545).

Kur’an’da 33 yerde geçmektedir. Bu yerlerde şu anlamlardadır: 1. Bedensel bir engel olan körlük (el-Fetḥ 48/12; ʿAbese 80/2). 2. Kalbî körlük, basireti kapalı olup kendisine sunulan delilleri idrak etmemek (el-Baḳara 2/18; el-Māʾide 5/71; el-Enʿām 6/104; Ṭā-Hā 20/125) 3. Karmaşık gelmek, gizli kalmak (Hūd 11/28; el-Ḳaṣaṣ 28/66).(Muḳātil, el-Vucūh ve’n-Neẓāʾir, 266-267; Dāmeġānī, Ḳāmūs, 333)

EL-EKMEHE | اَلْأَكْمَهُ

Sözlükte el-ekmehü اَلْأَكْمَهُ “kör olmak, aklı gitmek, rengi değişmek” anlamına gelen k-m-h كَمِهَ kökünden türeyen bir isimdir. Bir kişi kör olduğunda yahut gece körü olduğu zaman كَمِهَ الرَّجُلُ ifadesi kullanılır. كَمِهَ فُلاَنٌ bir kişinin aklının gitmesini veya renginin değişmesini ifade eder. Güneşin toz bulutu ile kaplanıp gökyüzünün kararak renginin değişmesi ise كَمِهَ النَّهَارُ cümlesi ile anlatılır. خَرَجَ فُلَانٌ يَتَكَمَّهُ فِي الْأَرْضِ cümlesindeki يَتَكَمَّهُ “aklına eseni yapıp nereye gideceğini bilmemek” anlamındadır (İbn Dureyd, Cemheratu’l-Luġa, 2/984; Fīrūzābādī, Beṣāʾir, 4/388; el-Kebīsī, Mevsūʿa, 10/545-546).

Kur’an’da sadece iki yerde geçmektedir. Her iki yerde Hz. İsa’ya verilen mucizelerle ilgili olarak kullanılan kelime “doğuştan kör” (Ālu ʿİmrān 3/49; el-Māʾide 5/110) anlamındadır.

KARŞILAŞTIRMA

el-Aʿmâ ve el-ekmeh kelimeleri körlüğü ifade etme bakımından yakın anlamlı olsa da aralarında bazı farklar vardır. Aʿmâ, görme yetisinin sonradan kaybedilmesi iken ekmeh doğuştan körlüğü ifade eder. Aʿmâ Kur’an’da hem maddi hem de manevi bir körlük, ekmeh ise sadece maddi bir körlük anlamında kullanılmıştır.

Geçtiği Ayetler

Amâ - Kör kavramı 15 ayet-i kerimede geçmektedir

Âl-i İmrânآل عمران1 ayet

وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ أَنِّى قَدْ جِئْتُكُم بِـَٔايَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ ۖ أَنِّىٓ أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ ٱلطِّينِ كَهَيْـَٔةِ ٱلطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًۢا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۖ وَأُبْرِئُ ٱلْأَكْمَهَ وَٱلْأَبْرَصَ وَأُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۖ وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِى بُيُوتِكُمْ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ﴿٤٩﴾

Meal:Ona Kitabı, hikmeti, Tevrat'ı ve İncil'i öğretecek, İsrailoğullarına şöyle diyen bir peygamber kılacak: "Ben size Rabbinizden bir ayet getirdim. Ben size çamurdan kuş gibi bir şey yapıp ona üfleyeceğim, Allah'ın izniyle, hemen kuş olacaktır; anadan doğma körleri, alacalıları iyi edeceğim; Allah'ın izniyle, ölüleri dirilteceğim; yediklerinizi ve evlerinizde sakladıklarınızı da size haber vereceğim. İnanmışsanız bunda size delil vardır".

Mâideالمائدة1 ayet

إِذْ قَالَ ٱللَّهُ يَـٰعِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ٱذْكُرْ نِعْمَتِى عَلَيْكَ وَعَلَىٰ وَٰلِدَتِكَ إِذْ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ ٱلْقُدُسِ تُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِى ٱلْمَهْدِ وَكَهْلًا ۖ وَإِذْ عَلَّمْتُكَ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ ۖ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ ٱلطِّينِ كَهَيْـَٔةِ ٱلطَّيْرِ بِإِذْنِى فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًۢا بِإِذْنِى ۖ وَتُبْرِئُ ٱلْأَكْمَهَ وَٱلْأَبْرَصَ بِإِذْنِى ۖ وَإِذْ تُخْرِجُ ٱلْمَوْتَىٰ بِإِذْنِى ۖ وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ عَنكَ إِذْ جِئْتَهُم بِٱلْبَيِّنَـٰتِ فَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْهُمْ إِنْ هَـٰذَآ إِلَّا سِحْرٌ مُّبِينٌ ﴿١١٠﴾

Meal (fareyle açıldı — kalıcı için tıklayın):Allah, "Ey Meryem oğlu İsa! Sana ve anana olan nimetimi an" demişti, "Seni Ruhul Kudüs ile desteklemiştim; beşikte ve yetişkin iken insanlarla konuşuyordun; sana Kitap'ı, hikmeti, Tevrat'ı ve İncil'i öğretmiştim. Sen iznimle, çamurdan kuş gibi bir şey yapmış ona üflemiştin de iznimle kuş olmuştu; anadan doğma körü, alacalıyı iznimle iyi etmiştin. Ölüleri iznimle diriltiyordun. İsrailoğullarına belgelerle geldiğinde, onlardan inkar edenler, 'Bu apaçık bir büyüdür' demişlerdi de Ben onların sana zarar vermelerini önlemiştim."

En'âmالأنعام1 ayet

قُل لَّآ أَقُولُ لَكُمْ عِندِى خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعْلَمُ ٱلْغَيْبَ وَلَآ أَقُولُ لَكُمْ إِنِّى مَلَكٌ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰٓ إِلَىَّ ۚ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى ٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْبَصِيرُ ۚ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ ﴿٥٠﴾

Hûdهود1 ayet

۞ مَثَلُ ٱلْفَرِيقَيْنِ كَٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْأَصَمِّ وَٱلْبَصِيرِ وَٱلسَّمِيعِ ۚ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ﴿٢٤﴾

Ra'dالرعد2 ayet

قُلْ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ قُلِ ٱللَّهُ ۚ قُلْ أَفَٱتَّخَذْتُم مِّن دُونِهِۦٓ أَوْلِيَآءَ لَا يَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا ۚ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى ٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِى ٱلظُّلُمَـٰتُ وَٱلنُّورُ ۗ أَمْ جَعَلُوا۟ لِلَّهِ شُرَكَآءَ خَلَقُوا۟ كَخَلْقِهِۦ فَتَشَـٰبَهَ ٱلْخَلْقُ عَلَيْهِمْ ۚ قُلِ ٱللَّهُ خَـٰلِقُ كُلِّ شَىْءٍ وَهُوَ ٱلْوَٰحِدُ ٱلْقَهَّـٰرُ ﴿١٦﴾

Meal (fareyle açıldı — kalıcı için tıklayın):De ki: "Göklerin ve yerin Rabbi kimdir?", "Allah'tır" de. "Onu bırakıp, kendilerine bir fayda ve zararı olmayan dostlar mı edindiniz?" de. "Kör ile gören bir olur mu? Veya karanlıkla aydınlık bir midir?" de. Yoksa Allah'a, Allah gibi yaratması olan ortaklar buldular da, yaratmaları birbirine mi benzettiler? De ki: "Her şeyi yaratan Allah'tır. O, her şeye üstün gelen tek Tanrı'dır."

۞ أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ ٱلْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَىٰٓ ۚ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَـٰبِ ﴿١٩﴾

İsrâالإسراء1 ayet

وَمَن كَانَ فِى هَـٰذِهِۦٓ أَعْمَىٰ فَهُوَ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ أَعْمَىٰ وَأَضَلُّ سَبِيلًا ﴿٧٢﴾

Tâhâطه2 ayet

وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ أَعْمَىٰ ﴿١٢٤﴾

قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِىٓ أَعْمَىٰ وَقَدْ كُنتُ بَصِيرًا ﴿١٢٥﴾

Nûrالنور1 ayet

لَّيْسَ عَلَى ٱلْأَعْمَىٰ حَرَجٌ وَلَا عَلَى ٱلْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمْ أَن تَأْكُلُوا۟ مِنۢ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ ءَابَآئِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَـٰتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَٰنِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَٰتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَـٰمِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّـٰتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَٰلِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَـٰلَـٰتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُم مَّفَاتِحَهُۥٓ أَوْ صَدِيقِكُمْ ۚ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَأْكُلُوا۟ جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا ۚ فَإِذَا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلِّمُوا۟ عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ مُبَـٰرَكَةً طَيِّبَةً ۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْـَٔايَـٰتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿٦١﴾

Meal (fareyle açıldı — kalıcı için tıklayın):Kör için bir sorumluluk yoktur. Topal için bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kız kardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya kahyası olup anahtarları elinde olan evlerde, ya da dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde de bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, kendinize ehlinize Allah katından bereket, esenlik ve güzellik dileyerek selam verin. Allah size ayetleri, düşünesiniz diye böylece açıklar.

Fâtırفاطر1 ayet

وَمَا يَسْتَوِى ٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْبَصِيرُ ﴿١٩﴾

Ğâfirغافر1 ayet

وَمَا يَسْتَوِى ٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْبَصِيرُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ وَلَا ٱلْمُسِىٓءُ ۚ قَلِيلًا مَّا تَتَذَكَّرُونَ ﴿٥٨﴾

Muhammedمحمد1 ayet

أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَعَنَهُمُ ٱللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَىٰٓ أَبْصَـٰرَهُمْ ﴿٢٣﴾

Fethالفتح1 ayet

لَّيْسَ عَلَى ٱلْأَعْمَىٰ حَرَجٌ وَلَا عَلَى ٱلْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ ۗ وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ يُدْخِلْهُ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ ۖ وَمَن يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا ﴿١٧﴾

Abeseعبس1 ayet

أَن جَآءَهُ ٱلْأَعْمَىٰ ﴿٢﴾

Hızlı Bilgi

Kök: أ ع م
Kategori: Kavram
Kelime Formu: 2
İlişkili Kavram: 0
Makale: 1
Geçtiği Ayet: 15

Tüm Kavramlara Dön

Kavram Haritası

Henüz kavram ilişkisi eklenmemiş. Yalnızca kelime formları gösteriliyor.